Psikoz, nevroz ve kişilik bozukluğu, en sık karıştırılan kavramlar arasındadır. Bu nedenle , bu kavramlar günlük dilde çoğu zaman yanlış kullanılır; hatta klinik bağlamda bile zaman zaman birbirine karıştırılabilir.
Bu yazıda, psikoz , nevroz ve kişilik bozukluğu ile ilgili net tanımlar, ayırt edici özellikler ve klinik ipuçları ile ele alacağız.
Psikoz Nedir?
Psikoz, bireyin gerçeklikle bağının belirgin biçimde bozulduğu bir ruhsal durumdur.Bu yüzden kişi, düşünce, algı ve yargılama süreçlerinde ciddi sapmalar yaşar.
Temel özellikleri:
-
Gerçeklik değerlendirmesinde bozulma
-
Sanrılar (hezeyanlar)
-
Varsanılar (halüsinasyonlar)
-
Düşünce sürecinde dağınıklık
-
İçgörünün azalması ya da kaybı
Klinik ipucu:
Psikotik durumda birey yaşadıklarını “bir belirti” olarak değil aksine gerçeğin kendisi olarak algılar.
Nevroz Nedir?
Nevroz, psikotik düzeye ulaşmayan; ancak bireyin işlevselliğini ve yaşam kalitesini bozan ruhsal sorunları tanımlamak için kullanılan bir kavramdır. Günümüzde tanı sistemlerinde doğrudan yer almasa da buna rağmen psikodinamik kuramda hâlâ öğretici bir çerçevedir.
Temel özellikleri:
-
Gerçeklik değerlendirmesi korunur
-
Kaygı, suçluluk, içsel çatışmalar ön plandadır
-
Obsesyonlar, kompulsiyonlar, fobiler görülebilir
-
İçgörü genellikle vardır
Klinik ipucu:
Nevrotik birey “Bir sorun yaşıyorum” der buna karşın ; psikotik birey ise çoğu zaman “Sorun yok” der.
Kişilik Bozukluğu Nedir?
Kişilik bozuklukları, bireyin düşünme, duygu yaşantısı ve ilişki kurma biçimlerinin kalıcı ve esnek olmayan örüntüler hâlinde seyretmesiyle karakterizedir. Ayrıca bu örüntüler ergenlik ya da erken yetişkinlikte başlar ve zaman içinde süreklilik gösterir.
Temel özellikleri:
-
Uzun süreli ve kalıcı örüntüler
-
Benlik algısı ve kişilerarası ilişkilerde sorunlar
-
Duygulanım düzenleme güçlükleri
-
Stres altında belirginleşen işlevsellik kaybı
Klinik ipucu:
Kişilik bozukluklarında sorun “belirti” değil aksine çoğu zaman kişilik örgütlenmesinin kendisidir.
En Sık Karıştırılan Noktalar
“Psikoz = ağır kişilik bozukluğu”
→ Yanlış. Psikoz bir durumdur; kişilik bozukluğu ise kalıcı bir örüntüdür.
“Nevroz hafif psikozdur”
→ Yanlış. Nevrozda gerçeklik testi korunur.
“Kişilik bozukluğu olan herkes psikotiktir”
→ Yanlış. Kişilik bozukluğu olan bireyler çoğunlukla psikotik değildir.
Sonuç
Psikoz, nevroz ve kişilik bozukluğu; benzer kelimelerle anılsa da farklı düzeylerde ruhsal örgütlenmeleri temsil eder.Bu yüzden bu kavramları doğru ayırt etmek, hem klinik uygulamada hem de akademik gelişimde temel bir beceridir.
Bu yazı psikoloji öğrencileri ve klinik staj dönemindeki meslektaşlar için hazırlanmıştır.
